Anna Nunes van den Hoven (1993), geboren in Portugal en momenteel woonachtig in Nederland, is een opkomende hedendaagse kunstenaar en onderzoeker van cultureel-ecologisch erfgoed binnen postkoloniale contexten. Opgegroeid in een familie die zich internationaal bezighoudt met sociologie en maatschappelijke ontwikkeling, groeide ze op met een gevoel voor de complexiteit van sociale gelijkheid en was ze verbonden met meerdere landen.

Gefascineerd door de menselijke verbinding met de aarde en de natuur, studeerde ze in 2018 af in spirituele ecologie. Ze werd door de faculteit Resource Ecology van de Wageningen Universiteit onderscheiden voor haar veldonderzoek in de Boé-regio in Guinee-Bissau, waar ze onderzoek deed naar de biodiversiteit in heilige bossen die beschermd worden door spirituele overtuigingen en traditionele gebruiken van het Fulani-volk. Het deed haar beseffen dat oude kennissystemen en tradities die geworteld waren in vrouwelijke zorg voor mens en natuur grotendeels waren uitgeroeid door koloniale erfenissen.

Het project Sacred forest resulteerde in verschillende series expressionistische, figuratieve olieverfschilderijen in een stijl die doet denken aan Van Goghs De Aardappeleters, waarop de vrouwen uit de Afrikaanse gemeenschappen die haar onderdak boden, zijn afgebeeld. Vrouwen in landschappen van het dagelijks leven, getekend door het leven, maar prachtig in hun vastberadenheid, veerkracht en solidariteit.

Anna Nunes van den Hoven, Sense of Community V, 2021

Nunes zette haar onderzoek naar de verwoestende impact van koloniale exploitatie op cultureel-ecologisch erfgoed voort met het project "The coloniality of gender", waarbij ze zich verdiepte in de genderongelijkheid binnen de historische context van São Tomé. Dit eiland werd ooit bedacht als het eerste grootschalige plantage-experiment in de Atlantische wereld, dat als rolmodel diende voor latere systemen van exploitatie in Zuid-Amerika en het Caribisch gebied.

.

Nunes onderzocht de verhalen van vrouwen en meisjes die beperkt waren tot de huiselijke sfeer, kwetsbaar voor een constante dreiging van seksueel en ander misbruik. Hun ervaringen onthulden hoe koloniale erfenissen het culturele en ecologische erfgoed hebben verstoord en zich tot op de dag van vandaag hebben ingeprent in lichaam, beweging en landschap.

Uit deze interacties ontstond een visie over een wereld waarin meisjes anders konden opgroeien. Een wereld waarin ze zonder beperkingen de ruimte konden bewonen en vrij en zonder angst konden opgroeien, waar ze op een gelijkwaardige manier samen met jongens konden spelen en leren.

Dit resulteerde in een reeks werken waarin meisjesfiguren, in tegenstelling tot de werkelijkheid, zich vrij bewegen door bos, kustlijn en zee: minimalistische, monochrome olieverfschilderijen op grote formaten van natuurlijk linnen en fragiele, speelse bronzen sculpturen die de spanning tussen droom en werkelijkheid in stand houden en dienen als uitnodiging om gevestigde normen in twijfel te trekken. Een eerste gebaar naar het uitdagen van koloniale erfenissen.

Nunes ging nog een stap verder met een participatief, realistisch experiment, "O Mundo Imaginário" (Het denkbeeldige rijk), waarin ze met jongens en meisjes uit de lokale gemeenschap Santana in Sao Tomé werkte om hen een glimp van deze visie te laten ervaren.

Ze blies het bijna vergeten traditionele tabuaspel (houten bordspel), tot dan toe alleen voor jongens, nieuw leven in en nodigde jongens uit om meisjes te helpen bij het maken en beschilderen van hun eigen tabua, en liet ze ze samen spelen. Door deze gezamenlijke ervaring te beleven, bevorderde ze niet alleen het herstel van een oude traditie, maar plaatste ze deze ook in een hernieuwde, inclusieve context.

Dit resulteerde in de installatie “(Re)Discovering Ourselves”, die ze samen met haar schilderijen en een van de tabua die de kinderen maakten, creëerde op de Xe Biënnale voor Kunst en Cultuur van São Tomé en Príncipe.

In haar nieuwste project À Volta do Barro (Around Clay) zet Nunes haar co-creatieve onderzoek voort naar het herstellen van de door Afrikaanse vrouwen geleide tradities van het maken van keramiek, geworteld in collectiviteit en zorg voor de aarde, zodat deze worden herinnerd, beoefend en opnieuw verbonden met nieuwe generaties.

Nunes: "Mijn rol is conceptueel en faciliterend: ik schep de omstandigheden waarin erfgoeddragers hun kennis kunnen herinneren, overdragen en transformeren door middel van dialoog, residenties en kleiworkshops. Zij fungeren als leiders, mentoren en docenten; ik assisteer, ondersteun en documenteer. Zo werd de traditie opnieuw verbonden met Lissabon (2024) via Isabel Sanches (Trás-de-Monti, Kaapverdië) en versterkt met de pottenbakkers van Rabil op het eiland Boa Vista (Kaapverdië). Het traject zet zich voort met de volgende fase in Rotterdam."

Het bracht Nunes ertoe zich te wagen aan de collectieve creatie van conceptuele kunst, abstracte aardse doeken, installaties en fotografie. De doeken, die als ondergrond dienen waarop het keramiek collectief wordt gecreëerd, leggen sporen vast van elke overdracht, absorberen lokale klei, leggen gebaren vast en registreren ontmoetingen, en worden zo archieven die de overdracht zichtbaar maken en letterlijk de vingerafdrukken van gemeenschappen bewaren. Samen vormen ze een conceptuele installatie, een transnationaal geheel waarin de collectieve herverbinding met deze door vrouwen geleide traditie tastbaar en voelbaar wordt.

Anna Nunes van den Hoven heeft deelgenomen aan verschillende solo- en groepstentoonstellingen in Nederland, België, Portugal, Kaapverdië en São Tomé en Principe.

Anna Nunes van den Hoven, (Re)discovering ourselves, 2024